Iyimikwa rya Lyangombe
Alexandre Kimenyi

Kubandwa byaje vuba bizanywe na Lyangombe nk'uko mubibona muri iki gitekerezo. Lyangombe ngo yari umwana w'ikinege. Yapfiriye mu muko ari wo bita umurinzi iyo babandwa cyangwa baterekera. Umuko rero ni igiti gikomeye mu kubandwa kubera ko ari cyo cyakijije Lyangombe imbogo imuteye ihembe.

Iki gitekerezo nacyumvanye abantu benshi nkiri umwana, cyane cyane mama. Mushobora kukibona aho cyanditse birambuye mu gitabo cya Aloyizi BIGIRUMWAMI cyitwa Ibitekerezo, ibyivugo, kuvuga inka, inanga, indilimbo n'ibihozo, imbyino, ibiganiro cyandikiwe i Nyundo muri 1987. Ahandi iki gitekerezo kiboneka ni muri microfiches za J. VANSINA ziba muri Univerisite ya Chicago muri Etazuni z'Amerika. Izo microfiches zitwa Ibitekerezo by'u Rwanda. Byakozwe muri
1971.
Imandwa zizwi neza ni Lyangombe, Binego, Mugasa, Kagoro, Ruhanga, Nkonjo, Mashira, Umuzana, na Nyabirungu. Izindi zongerwaho ni Umurengetwe, Umunyoro, Ruhende, n'Intare.

Lyangombe rya Babinga ba Nyundo ni we Nyamunyaga iziburiwe izitaburiwe akazigengana inkingi n'imyugariro mu nkingi y'urugambiro yitwa Nkingi y'inka, mu nkingi y'abagabo yitwa Nkingi y'abagabo. Lyangombe rya Babinga ba Nyindo, umwana w'umusumbakazi wangaga gusumbwa n'uw'umugeni inka zanyoye ku mugezi wa Remura.

Nyina yitwaga Nyiraryangombe yaje ari umusumbakazi yahukanye kwa Bigaragara. Ashakwa na Babinga, se wa Lyangombe, yahinze. Babinga aramureshya aramuzana aramutunga amubyaraho Lyangombe. Lyangombe amaze kuvuka se asiga amuraze ubwami. Ariko asiga atamwimitse. Bene se wabo batangira kumwangirira. Uwitwa Mpumutumucuni ati: Ntakwiriye kwima ngo ahabwe ingoma. Ati: Se yamubeshye ingoma. Muri urwo rwangano rwabo, Mpumutumucuni abwira Lyangombe ati: Uzaze tubuguze. Naho Lyangombe bakaba baramuraguriye kuzajya kuraguza kwa Nyamuzinda i Butumbi. Lyangomba ajyayo, Nyamuzinda i Butumbi aramubwira ati: Nta ndagu yawe mfite. Ati ifite agakecuru gapfuye ijisho gataha mu rutare.

Lyangombe agenda ahiga n'imbwa ye Bakoshabadahannye, n'iyindi Nyakayonga, na Babikana umuranzi uruguma, na Babikamurwinanuriro, n'Ikinyabutongo gitoto kimara isimbo, na Nyinaramuzi ntazamumpora, na Bakosha cyane bazakarushya irimura, n'Uruyongoyongo rwa Miramba na Buhuru bunuka uruhumbu, na Maguru ya Sarwaya yasize imvura n'umuyaga, na Bisimbo birabomborana, na Mwangamwabo na Bikwirashyamba. Ahamagaza imbwa ze zose agenda ahiga. Agiye ahiga ni bwo asanze agakecuru kariho kota izuba imbere y'urutare. Kamwikanze, Lyangombe ati: Humura. Agakecuru kati: Uragahumurizwa nawe, uragahumurizwa n'Imana y'i Rwanda.

Kati: Hogi genda, ugende uzane imbwa yawe yitwa Bakoshabadahannye, uhamagaze Nyakayonga, uhamagaze Babika mu rwinanuriro, uhamagaze Ntakitambara inkanda, uhamagaze Nyinaramuzi ntazamumpora. Uhamagaze Bakosha cyane bakazarushya irimura, maze izo uzizane. Uhamagaze Bateka ibikokoye. Izo mbwa numara kuzizana, ugende uhiga, maze numara kugenda uhiga uzabona inyamaswa. Numara kwica iyo nyamaswa y'ibara, uzayibambe ku mugina, uzayibamburure ku mugendo. Iyo nyamaswa izaba ari imondo.

Inyamaswa azanye imbwa agiye ahiga, avumbura ya nyamaswa y'imondo. Arayirukankana, Lyangombe yica iyo mondo. Uruhu ararubamba. Arubambira ku mugina, rumaze kwuma arubamburira ku bitugu. Agenda uruhu arwifubitse rwumye. Agiye asanga abakobwa. Ka gakecuru kari karabwiye Lyangombe kati: Uzasanga abakobwa umunani bazaba baca ubwatsi kw'iriba, uwa cyenda azaba ashoye inka y'igitare yonsa rutare. Azabwira abandi bakobwa ati: Mbega uruhu rwiza! Ati: Nimurore kariya gahu bakobwa! Ati: Uwakampa! Ati: Wa mugabo we, wanyihereye ako gahu. Undi ati: Washira isoni wa mukobwa we. Undi ati: Nshira isoni se ndagututse? Ati: Nyihera ako gahu. Undi ati: Nagaha uwajya kuncumbikira, ati: Akankamira n'iriya nka yabo y'igitare yonsa rutare. Nawe aramusubiza ati: Nagucumbikira. Umunsi yaje kukuzimanira uzamurongore. Umwana uzabyara kuri uwo mukobwa ni we uzakurengera akazatuma wima ingoma zawe z'u Murengo.

Lyangombe amaze kwumva indagu, aragenda, agenda ahiga. Yishe ya nyamaswa. Uruhu ararujyanye. Ahura na Nyirakajumba amanutse ashoye inka, abandi bakobwa baca ubwatsi. Nyirakajumba ati: Bakobwa dore uruhu rwiza. Ati: Ngiye kurwisabira uriya mugabo. Bati: Nyirakajumba washira isoni. Uriya mugabo uko angana, ukamusaba ruriya ruhu! Ati: Nyihera ako gahu wa mugabo we. Undi ati: Ese mukobwa, nagaha ugiye kunkamira iriya nka yabo y'igitare yonsa rutare kandi akancumbikira. Undi ati: Ngwino njye kuyigukamira kandi ngucumbikire. Aramuzamukana n'iwabo, agira se ati: Nimucumbikire uyu mugabo, dore aka gahu yampaye. Bati: Koko agira ubuntu, umuntu uguhaye uruhu rusa rutyo. Baramucumbikiye, bamaze kumucumbikira burira bazana amazimano yo kuzimanira Lyangombe. Lyangombe amazimano arayanga. Bati: Wa mugabo yanze amazimano. Bati: Yangiye iki? Bamutumaho. Bati: Uyangiye iki? Undi ati: Ndazimanirwa n'uwancumbikiye. Bati: Iii. Bohereza Nyirakajumba. Se ati: Genda ucumbikire uwo mugabo wawe Nyirakajumba ushira isoni, uzampamagarira. Araza, aza aje gucumbikira Lyangombe, azanye amata ya ya nka yakamye y'inshyushyu. Arayamuhereza, Lyangombe arayasomye arayamucira. Amushyizemo umwishywa. Nyirakajumba agenda arira. Ati: Wa mugabo dore ibyo ankoreye. Lyangombe amugenda inyuma. Basaza be baraza baramukubita, baramukubita cyane. Baramumenesha ajya inyuma. Ageze inyuma Nyirakajumba arasasa. Ngo ajye kwendwa n'agatotsi asanga aryamanye na Lyangombe. Ati: Dore re, wa mugabo yanteye hano! Basaza be barabyuka, baramwirukana. Nyirakajumba, bati: Sasa mu kirambi. Ashashe mu kirambi, ngo ajye kwongera kwendwa n'agatotsi asanga undi bari kumwe.
Nyirakajumba ati: Wa mugabo kandi yankurikiye hano. Bati: Ni ubushizi bw'isoni bwawe, Nyirakajumba. Ubwo Lyangombe baramugeretse, ariko yatse
Nyirakajumba urwuya, amaze kwimarira urwo yimarira, kwimarira urubanza rwe arakiriye. Bagenda bamwirukana bamukubita. Yitera inyuma y'urugo, ageze inyuma y'igikari, ati: Murabeho ndagiye, muramenyere umugore, kandi uwo mugore ndamurongoye, ndarongoye birashize. Nsize mutwitse inda, azayibyaramo umwana w'umuhungu. Uwo mwana w'umuhungu najya kumubyara azajye kuri uriya mugina uri inyuma y'urugo. Maze uwo mwana muzamwite Binego na Bigina. Abandi bati: Ngo nagende icyo cyohe.

Lyangombe arigendeye. Asanga Mpumutumucuni kujya kubuguza. Bakabuguza Mpumutumucuni akamuganza. Bakabuguza akamuganza.

Inda ya Binego iruhira iyo ikura. Binego aruhira iyo avuka. Igihe cyo kuvuka Binego aba ari we ubwira nyina ati: Mawe, pfukama umbyare! Nyirakajumba ati: Reka mbanze ntegure, nkubure, nteke mpishe, nimbirangiza ndakubyara. Arabikora, abirangije, Binego arongera aramubwira ati: Pfukama umbyare. Nyina aramubyara. Binego avukana icumu ry'icyuma n'ubuhiri bw'icyuma. Amaze kuvuka arerwa iwabo kwa nyina, aba kwa ba nyirarume. Ari umwana yajya mu nyana, aragiye inyana, yakubita inyana akayigusha. Bati: Uyu mwana ni icyohe. Bakamukura mu nyana, bamushyira mu nka nkuru. Bukeye yibuka kuba umwana utwara agacumu. Inka ziza gushoka ba nyirarume bashotse. No mw'ibuga, Binego ahagarara imbere y'ikibumbiro yikandagira kw'ivi. Imfizi iza gutambutsa ukuboko gukandagira mu kibumbiro. Ayikomera agacumu mu rwano ayigarika mw'ibuga. Ba nyirarume baza kuzamuka baramukubita. Agira nyirarume amuhinga icumu agira undi amuhinga icumu asiga abagize uburiri abasiga mw'ibuga. Arazamuka n'imuhira, ashikuza nyina Nyirakajumba amukubita urushyi aramushorera, ati: Hogi tugende. Agira sekuru aramwica. Binego aboneza ubwo. Asiga kwa nyirarume ahageregese.

Binego araza, aza ashoreye nyina. Ageze mu nzira ahura n'umugabo, ati: Wa mugabo! Undi ati: Iii. Ati: Ntiwanyobora? Ati: Mu minsi ibihumbi, mu minsi ibihumbi, mbese nta mayombo wumvaga? Nta kamiro k'abahigi? Umugenzi, ati: Kino kigabo cyabaza ibyo ntazi! Binego amukubitra icumu amugarika aho. Arakomeza ashoreye nyina. Asanga umugabo arahingira urutoki. Aca mu rutoki aje kumuyoboza. Undi ati: Ubonye kiriya kigabo kinciriye mu rutoki! Kiriya kigenda gite? Amukubita icumu amugarika mu rutoki rwe. Ni byo mujya mwumva ngo yishe nyiri agatoke. Aragenda asanga umugabo aracoca. Aze aje kumuyoboza ati: Nyobora. Ati: mu minsi ibihumbi mu minsi uduhumbi, nta mayombo wumvaga, nta kamiro k'abahigi wumvaga? Undi, ati: Ubonye uriya mugabo umbyogera mu masinde ari byo? Aba yamuhinze icumu amugarika mu masinde. Binego aragenda. Binego arakomeza, ahura n'igitambambuga arakiyoboza. Umwana atitimanye, Binego amukubita ubuhiri amutsinda aho. Ni cyo gituma ubandwa wese Binego, abandwa avuga ngo ntabyara kubera ko Binego yishe igitambambuga ntacyo yishisha. Ngo agere hirya ahura n'uri mukuru, w'umusaza. Ati: Ewe wa mugabo we! Mu minsi ibihumbi mu minsi uduhumbi, nta mayombo wumvaga, nta kamiro k'abahigi wumvaga? Undi ati: Mu minsi ibihumbi mu minsi uduhumbi najyaga numva amayombo avuga nkumva ahahigi bamira. Undi ati: Igendere. Binego aramureka, umugabo aragenda. Ageze hirya ahura na Ruhanga. Ruhanga nawe ashoreye nyina nk'uko. Baribwirana hanyuma batangira kuyoboza bombi. Bashyira buyira. Barashoreye ba nyina baraza. Baboneza ubwo. Bamaze kuboneza bahura na Nyabirungu. Nawe Lyangombe yari yabwiye mukuru we Nyabirungu ati: Aho uhigira hose , nyabuna inyamaswa izagutungukaho, urayinyoborere. Ni bwo Binego ahuye na se wabo Nyabirungu yahize. Ati: Wa mugabo we uti ati: Iii. Ati: Ntiwandangira umugabo w'umuhigi witwaga Lyangombe. Undi ati: Lyangombe se ni iki? Undi ati: Nyobora wa kigabo we naba utanyoboye urorere. Nyabirungu yumvise ko amukaramiye ati: Ngwino njye kukuyobora. Amujya imbere araza no kwa Lyangombe. Asanga Lyangombe yagiye kubuguza kwa Mpumutumucuni. Asanga Nyiraryangombe ati: Ewe wa gikecuru we! Undi ati: Iii. Ati: Mfungurira. Azana inzoga y'amarwa, undi ati: Oya. Ati: Iyo yihe ibyo bikecuru ati: Jye sinshaka amarwa. Ati: Reba igicuma cy'umuhungu wawe wajyaga ubikamo urwagwa, unyunyugurize mo amazi umpe. Undi ati: Sindinda kuguha amazi hinga nkwereke. Azana urwagwa ku rwagwa rwa Lyangombe mu gacuma arabaha. Baranywa, ati: Ndangira aho Lyangombe yagiye. Undi ati: Lyangombe yagiye kubuguza na Mpumutumucuni kandi umunsi wo gupfa ni uyu. Yaramusezeranije ngo nasubira kumuganza aramwaka isunzu ry'ubugabo. Undi ati: Iii. Aza ubwo. Asanga Lyangombe arabuguza na Mpumutumucuni. Ubwo azanye na mwene se Ruhanga. Ahagarara hejuru yabo, ati: Yabuguza nabi uno mugabo. Ati: Ese urabuguza ute? Ati: Kora mu mutwe, ati maze ubuguze urase iriya nteba, uganze inka z'uwo mugabo. Lyangombe akora mu mutwe, arasa nteba, aramuganza. Mpumutumucuni aramukebuka hejuru, ati: Ubonye kiriya kigabo cy'icyohe gisanze twibuguriza kitugendera mu nka gite? Binego aba yarimaze inda, arimukomera mu ntutu y'ibere amugarika aho. Lyangombe impundu arazivuza. Bahaguruka ubwo, bazamuka ashoreye abahungu be. Impundu zizamuka zivuga amaze kwica Mpumutumucuni. Lyangombe arakunda arima aba mu ngoma ze z'u Burengo n'abahungu be Binego na Ruhanga na mukuru we Nyabirungu na Mashira na Kagoro.

Lyangombe yima ingoma ze z'u Burengo, azibamo. Bukeye icyagiye kumuca urutsi, acibwa urutsi na ya mihurire ya na Ruganzu. Ruganzu ni we wamutereye Nyagishya cy'impenebere, gihetse umwana imbebe, ni cyo Lyangombe yakuyeho impamvu zo gupfa.

Lyangombe rero arara agambiriye umuhigo. Ati: Ejo tuzahigire Nyabikenke. Agira abahungu be ati: Nzabatanga inyamaswa ya Nyabikenke. Bati: Ntuzayidutanga. Barara bagambiriye umuhigo bahigira umuhigo.

Arahaguruka Lyangombe, bibero birinda ibiramba, Nyamunyaga iziburiwe, izitaburiwe akazazinyaga inkingi n'imyugariro yitwa Nkingiyinka, mu nkingi y'abagabo yitwa Nkungiyabagabo. Arahaguruka n'umuhungu we Binego bya Kajumba, nyamunigamapfizi amasumbi akazatamata imirinzi, rukarabankaka, rutukuzambuga, rwugumbira mutarinkuba ya Nyirakajumba, ni urwamba rw'impiri, ni ubwaayi bw'urubingo, ni amaganga y'inkuba arashigishwa ntanyobwa. Lyangombe arahaguruka n'umuhungu we Ruhanga rwa Milimo, rukayamaziri, ruhangarabimashi rwa Muhabwa mu macumu atwara amacinya, mu myambi atwara imisakura, i Ndorwa ya Ndori ahanyaga imitamu, i Burundi bwa Kiburungwa ahanyaga Bugondo bw'imbimba muri zo. Arahaguruka n'umuhungu we Kagoro ka Lyangombe, shegenya, sharinyanga, munanuzi, twababa utwa mpimbi na Muzana, mikoni itwakwa abarenzi, rubango rwa Nyabirungu, rubangura abiri rwa Janja, nyamunyagisha uko iburyo ukwa moso yaguhagije imicuzo y'Abenerubenge. Nkora y'imiyombo avuguta ibitero ibitenzi bigata imiheto mw'igerero kwa Mivuba ni we wanze kwigira Ruhamagara mu ntara itari iyabo.

Maze bene Lyangombe baraye bajya guhiga bitwa abagunguje. Lyangombe araranye umuhigo. Nyiraryangombe aricura amaze kwicura akangutse maze Nyiraryangombe araragura. Ati: Siba umuhigo wa none cyana kimwe cya Mukanya cyamaze nyina ubugw e n'ubugweshyamba. Siba umuhigo wa none, bibero birinda ibibanda, shebuja wa Ruhanga umugabo, siba umuhigo wa none. Undi ati: Oya ntabwo nsiba ndahigiye Nyabikenke. Nyina ati: Narose inzozi mbi, narose itukura rya Nyabikenke, narose urukwavu rutagira ishyira n'umurizo, narose imbogo y'ihembe rimwe, narose inkware y'ibara, narose umugezi utemba ujya ruguru wa Nyakenke wahigira Nyabikenke.

Undi ati: Ntabwo nasibira ndahigiye Nyabikenke. Lyangombe arara , ngo bigeze mu museke Lyangombe arabaduka ahamagara imbwa ze. Imbwa ze ziraza ati: Nimumpe amayombo y'imbwa zanjye. Abaza amayombo amayombo arabura. Nawe Nyiraryangombe amayombo yayahishe. Ajya mwa Nyirakagoro ati: Amayombo y'imbwa zanjye? Bati: Amayombo ari mwa Nyiramugarura. Ati: Amayombo y'imbwa zanjye? Bati: Amayombo ari mwa Nyiraruhanga. Ajya kwa Nyiraruhanga ati: Amayombo y'imbwa zanjye? Bati: Amayombo ari mwa Nyirakajumba. Ajya mwa Nyirakajumba ati: Amayombo y'imbwa zanjye? Bati: Amayombo ari mwa Nyiraryangombe. Nkonjo aramwongorera ati koko ari kwa Nyiraryangombe. Ni bwo Lyangombe aje aturutse hirya n'uburakari n'iki agize inzugi z'umusego urugi arukubita umugeri ruragwa, rugwira ibiseke, amayombo mu giseke aravuga. Lyangombe akuramo amayombo. Ahamagaza imbwa ze yambika Nyakayonga, yambika Bashokabadahannye, yambika Babikamuwinanuriro, yambika Nyanaramuzi ntazamumpora, yambika Ikinyabutongo gitoto kimara isimbo, yambika Ntakitambarinkanda, yambika Uruyongoyongo rwa Miramba. Imbwa amaze kuzambika maze Lyangombe ati: Ndaboneje. Nyiraryangombe aba yatambamye mu bikingi by'amarembo, yijishura umweko awurambika muri ibyo bikingi by'amarembo. Ati: Siba cyana kimwe cya Mukanya cyamaze nyina ubugwe n'ubugweshyamba, siba umuhigo wa none. Undi ati: Sinsiba ndahigiye Nyabikenke. Umweko arawutambuka arawusimbuka amaze kuwusimbuka awugwa inyuma. Amaze kugwa inyuma araboneza. Lyangombe aragenda ngo agere mw'irembo babona agakwavu karatitiba ari kumwe n'umuhigi we Nyarwambari rwa Ngweja ya Murema ari kumwe n'umuhigi we Rwamukwisi. Bongeye gutarabuka baca imitwe n'inkware. Inkware iraguruka, inkware y'ibaba rimwe, bati: Kiriya ni igiki ko kitaraboneka aho mwabereye? Abandi bati: Ni ya ndagu ya Nyiraryangombe yenda gutaha. Undi ati: Nta ndagu y'agakecuru. Si ko kambuza guhigira Nyabikenke. Ngo agere imbere babona imondo y'ibara rimwe, iratitiba. Barayivuma bati: Pu, bati: Nigende! Bati: Biriya ni ibiki? Bati: Ni ya ndagu ya Nyiraryangombe iregenda gutaha. Ashyira buyira, ataboneza Lyangombe aragenda. Ngo ajye kumanuka umugezi wa Nyabikenke asanga wahindutse ituku ry'amaraso. Araboneza ngo agere hirya aca imitwe na Nyagishya cy'impenebere gihetse umwana imbebe. Agiye gusimbuka wa mugezi bati: Sigaho wirenga itukura rya Nyamikenke garuka Lyangombe. Garuka cyana kimwe cya Mukanya cyanze kwumvira se na nyina umunsi wa nyuma ukazumvira ijeri ku mugani wa Nyiraryangombe uko yabivuze. Undi ati: Oya, nta ndagu y'agakecuru ntibimbuza guhiga i Nyabikenke. Ni bwo aciye imitwe na Nyagishya cy'impenebere gihetse umwana imbebe, ati: Yewe wa mugore we! Undi ati: Iii. Ati: Mpa urwuya. Umugore ati: Naguha urwuya umaze kumpa impetso y'umwana wanjye. Lyangombe ati: Ndayiguha. Lyangombe amuha uruhu ry'inyemera ararwanga, amuha uruhu rw'impara ararwanga, amuha uruhu rw'impongo ararwanga, amuha uruhu rw'inzobe ararwanga, amuha uruhu rw'isasu ararwanga. Ati: Ese ushaka iki? Undi ati: Nshaka uruhu rw'inyamaswa iri muri kiriya gihugu. Undi ati: Iii, nibayihige ndaruguha. Ati: Nimungondagondere mbanze nsogore uyu mugore. Baramugondagondera bamuciriye ingando, amwinjiza muri ya ngango wa mugore. Abwira Nyarwambari ati: Higa urenza nuvumbura inyamaswa y'insindanya murampamagare. Nyamwambari arahize, imbwa zikoze. Yohereza imbwa kuyivumbura mu gihuru. Bashyirayo Bakoshabadahannye, imbogo iyikoze ihembe irakunkumura irirenza. Bashyirayo Babikamurwinanuriro, irayikunkumura iyijugunya inyuma yayo. Bashyirayo Kinyabutongo gitoto irayikunkumura ijugunya inyuma yayo. Bashyirayo Ruyongoyongo rwa Mirambi irakunkumura ijugunya inyuma yayo. Amaze Nyamwambari ajya ruguru atakira Lyangombe ati: Imbwa zawe zashize. Undi ati: Higa urenza nuvumbura inyamaswa y'insindanya murampamagare. Undi ati: Oya imbwa zawe zashize ibintu byacitse, tabara. Lyangombe ubwo aba amaze kuva kuri Nyiragishya cy'impenebere. Lyangombe aboneje ubwo. Ati: Iyo nyamaswa ni bwoko ki? Undi ati: Ukuboko ni inka, ukuguru ni inka ariko iyo nyamaswa yatuyobeye. Undi ati: mwashyizeho Nyakayonga? Undi ati: Oya. Maze ahamagara imbwa ye Nyakayonga. Ati: Nimushyireyo Nyakayonga. Ashyirayo Nyakayonga, imbogo iyikoza ihembe irakunkumura ijugunya inyuma yayo. Lyangombe abibonye ati: Nyakayonga imbwa yanjye, Nyakayonga twajyanye Injurijuri, Nyakayonga twajyanye ijuru inyuma, Nyakayonga twajyanye i Burundi kwa Kiburungu, Nyakayonga nta gihugu tutageranye. Imbwa yanjye ntinsize. Maze Lyangombe imbogo arayangagije ayangagije imbogo haba haje yo. Ayikoza agahende mw'ipfupfu, iba yubitse itya imukoza ihembe mu nsyanyango irakunkumura irirenza. Lyangombe ageze mu kirere asumira igiti cy'umuko ajya muri cya giti aragikomeza. Biruka ubwo bati ibintu biracitse. Bajya gutabaza bene Lyangombe aho bahigiye. Baraza abagunguje bamaze kuza, bati: Iyo nyamaswa iri he? Binego, ati: Iyo nyamaswa irihe? Bati: Ngiriya iri muri kiriya gihugu. Ati: Ese mwabonye isa ite? Bati: Ukuboko ni inka, ukuguru ni inka, iyo nyamaswa yatuyobeye. Binego, rukarabankaba, rutukuzambuga, rwugumbiramutara inkuba ya Nyirakajumba yishe nyirarume asangira na nyina, yishe nyiri udusinde tubura gicoca, yica nyiri urutoki rubura gihingira, yica Buranumye k'Urukamira, yica n'abatukanye barwana. Arayangangiza inyamaswa iba yabyutse ariyikoza mu rwano arihingura mw'inyuma, inyamaswa irirenga. Asanga Lyangombe. Lyangombe ahamagaza Mashira ati: Mashira ngwino ngutume kuri Nyiraryangombe. Mashira ati: Sinabona iryo mbwira Nyiraryangombe. Ati: Kagoro ngutume? Ati: Sinatunguka mu maso ya Nyiraryangombe ngo mbone icyo mbwira Nyiraryangombe, njye kukubika mvuge ngo wapfuye. Arakuza bose uko bangana bamaze kubyanga bose uko bangana ni bwo ahamagaje Nkonjo. Nkonjo ati: Ntuma. Ati: Ugende umbwirire Nyiraryangombe uti: Umwana umwe si umuryango, igiti kimwe ntikibamo ishyamba. Uti: Umugore ambandwe, umugabo ambandwe. Uti: Reba amata ya gitare mu gitereko wende n'icyahi cya Mureniwera muhurire ku rutare rwa Butaza ujye gutegera ababyeyi i Raba. Bagiye babibwiye Nyiraryangombe. Baheka Lyangombe. Nyiraryangombe amaze kubona ubutumwa yenda icyahi cya Murenziwera yenda amata ya Gitare mu gitereko. Nyiraryangombe ahaguruka ubwo ahurirana n'abunguje bahetse Lyangombe baboneza bamujyana mu birunga. Lyangombe apfa atyo. Ngo bitere kabiri umuzimu wa Lyangombe utera ibwami kwa Ruganzu. Afata abantu bo mu rugo afata abantu bose ibintu biracika. Inka imiriro iraka ku mahembe, ingo zirashya bibura agaciro. Ibwami bashaka imitsindo bereza imitsindo yo kumwigana. Kubandwa ni aho byaturutse. Ku zindi ngoma ntibyagaho. Kubandwa ni imitsindo ngo amakuba yateye u Rwanda yo kwongera kugaruka. Uretse rero umwami gusa kubandwa biba umuhango mu gihugu cyose. Naho abantu bose ari abahutu ari abatutsi ari n'abana b'umwami bajye babandwa Lyangombe.

Kimenyi
Note : Iyi nyandiko yanasohotse mu kinyamateka WIHOGORA RWANDA